Aşırı Cezai Şartın Hâkim Tarafından İndirilmesi

Hâkim, aşırı gördüğü cezai şartı kendiliğinden indirmekle yükümlüdür. Tacirler arasındaki sözleşmelerde ise indirim istisnaidir; ancak cezanın tacirin ekonomik varlığını tehlikeye düşürecek ölçüde fahiş olması hâlinde tenkis mümkündür.

Davacı, sözleşmede kararlaştırılan cezai şartın tahsilini talep etmiş, davalı cezanın fahiş olduğunu ileri sürerek indirilmesini istemiştir. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 182. maddesinin son fıkrası uyarınca hâkim, aşırı gördüğü ceza koşulunu kendiliğinden indirir. Bu düzenleme borçluyu koruyucu nitelikte olup, cezanın alacaklının uğrayabileceği muhtemel zarar ile orantısız derecede yüksek olması hâlinde uygulanır. Ancak Türk Ticaret Kanunu'nun 22. maddesi gereğince tacir sıfatını haiz borçlu, sözleşmede kararlaştırılan cezanın fahiş olduğu iddiasıyla indirilmesini kural olarak isteyemez. Bununla birlikte cezai şartın tacirin ekonomik olarak mahvına neden olacak, onu iktisaden çökertecek derecede ağır ve fahiş olması durumunda, ahlaka aykırılık nedeniyle indirim yapılabilir. Somut olayda tarafların tacir olup olmadığı, kararlaştırılan ceza ile ihlal edilen menfaat arasındaki oran değerlendirilmemiştir. Mahkemece tarafların sıfatı belirlenmeli, ceza fahiş ise ve indirim şartları oluşmuşsa gerekçesi gösterilerek tenkis yoluna gidilmelidir. Eksik değerlendirme bozmayı gerektirmiştir.