Zorunluluk Hâli

Zorunluluk hâli (ıztırar hâli), TCK m.25/2'de düzenlenmiştir. Kişinin kendisine veya başkasına ait bir hakka yönelik olup bilerek neden olmadığı ve başka suretle korunmak imkânı bulunmayan ağır ve muhakkak bir tehlikeden kurtulmak veya başkasını kurtarmak zorunluluğu ile ve tehlikenin ağırlığı ile konu ve kullanılan vasıta arasında orantı bulunması koşuluyla işlediği fiillerden dolayı faile ceza verilmez.

Meşru müdafaadan farkı

Meşru müdafaada haksız bir insan saldırısı söz konusudur ve savunma saldırganı hedef alır. Zorunluluk hâlinde ise tehlike her kaynaktan (doğa olayı, hayvan, açlık, hastalık vb.) doğabilir ve fiil çoğunlukla üçüncü kişinin hukuki değerlerine zarar verir. Doktrinde zorunluluk hâli genellikle bir hukuka uygunluk nedeni değil, kusurluluğu kaldıran (mazeret) neden olarak kabul edilir; bu nedenle mağdurun tazminat hakkı gündeme gelebilir.

Şartları

• Ağır ve muhakkak (gerçekleşmesi kesin) bir tehlike bulunmalı,
• Fail tehlikeye bilerek neden olmamış olmalı,
• Başka türlü korunma imkânı bulunmamalı (son çare olmalı),
• Tehlikenin ağırlığı ile kullanılan araç arasında orantı olmalıdır.

Örnek: Denizde batan gemiden kurtulmak için tek can simidini alan kişi; ya da yangında mahsur kalan birini kurtarmak için bir başkasının kapısını kırıp evine giren kişi zorunluluk hâlinden yararlanabilir. Klasik örnek, açlıktan ölmemek için başkasının malını almak (zaruret hırsızlığı) tartışmalarıdır.