Menfi Tespit Davası

Menfi tespit davası, kendisine karşı icra takibi yapılan veya yapılma tehlikesi bulunan bir kişinin, aslında borçlu olmadığının mahkemece tespitini istediği davadır. İİK m.72'de düzenlenmiştir. Amaç, gerçekte var olmayan bir borç nedeniyle malvarlığının cebri icraya konu olmasını önlemektir.

İki hâli: takipten önce ve sonra

1. Takipten önce açılan menfi tespit davası: Borçlu, hakkında henüz takip başlamamışken borçlu olmadığının tespitini ister. Mahkeme, alacağın yüzde on beşinden az olmayan teminat karşılığında ihtiyati tedbir kararıyla takibe geçilmesini önleyebilir.
2. Takipten sonra açılan menfi tespit davası: Takip başladıktan sonra açılır. Bu dava takibi kendiliğinden durdurmaz. Ancak borçlu, alacağın yüzde on beşi oranında teminat göstererek takibin durdurulması için ihtiyati tedbir alabilir.

İstirdat davasına dönüşmesi

Borç, dava sırasında icra yoluyla ödenmiş olursa, menfi tespit davası istirdat davasına dönüşür; borçlu artık ödediği paranın iadesini talep eder (İİK m.72/6).

İspat yükü ve sonuçları

Borçlu davayı kazanırsa, borçlu olmadığı tespit edilir ve takip iptal edilir. Ayrıca kötü niyetle takip yapan alacaklı, borçlunun talebi üzerine, borçlunun uğradığı zararın yüzde yirmisinden az olmayan bir tazminata mahkûm edilebilir. Buna karşılık dava haksız çıkarsa, borçlu da alacaklının uğradığı zararı ve tazminatı ödeyebilir.

Örnek

Ödediği bir borç için hakkında yeniden takip başlatılan kişi, borcun sona erdiğini ileri sürerek menfi tespit davası açar ve teminat yatırarak takibin durdurulmasını sağlayabilir. Menfi tespit ileriye/mevcut duruma, istirdat ise ödenmiş paranın geri alınmasına yöneliktir.