İlliyet Bağı (Nedensellik)

İlliyet bağı (nedensellik bağı), bir zararın belirli bir davranış veya olaydan doğduğunu gösteren sebep-sonuç ilişkisidir. Haksız fiil ve sözleşmeye aykırılıktan doğan sorumlulukta, tazminata hükmedilebilmesi için fiil ile zarar arasında illiyet bağının bulunması zorunludur.

Uygun illiyet kuramı

Türk hukukunda kural olarak "uygun illiyet bağı" benimsenir: Bir davranış, olayların olağan akışına ve hayat deneyimine göre o türden bir zararı doğurmaya elverişliyse, uygun neden sayılır. Böylece çok uzak ve olağandışı sonuçlar sorumluluk dışında tutulur.

İlliyet bağını kesen sebepler

Aşağıdaki hâller, fiil ile zarar arasındaki bağı kesebilir ve sorumluluğu kaldırabilir veya azaltabilir:

• Mücbir sebep: Dıştan gelen, kaçınılmaz olayın araya girmesi.
• Zarar görenin ağır kusuru: Zararı doğuran esas etkenin mağdurun kendi davranışı olması.
• Üçüncü kişinin ağır kusuru: Zincirdeki nedenselliği kesen dış müdahale.

İspat

Kural olarak illiyet bağını, zarardan tazminat isteyen taraf ispatlar. Bazı kusursuz sorumluluk hâllerinde ise illiyet bağının kesildiğini ispat yükü sorumlu kişiye geçer.

Somut örnek: Kırmızı ışıkta geçen sürücünün çarptığı yayanın yaralanmasında, ihlal ile yaralanma arasında uygun illiyet bağı vardır; ancak yaya çok sonra ilgisiz bir sebeple zarar görürse bu bağ kurulamaz.