Mücbir Sebep

Mücbir sebep (zorlayıcı sebep), tarafların iradesi dışında gelişen, öngörülmesi ve önlenmesi mümkün olmayan, borcun ifasını imkânsızlaştıran olağanüstü bir olaydır. Deprem, sel, savaş, salgın, genel grev, idari yasaklar bunlara örnektir.

Unsurları

• Haricîlik (dıştan gelme): Olay, borçlunun faaliyet ve işletme alanı dışında meydana gelmelidir.
• Öngörülemezlik: Olay, makul bir kişi bakımından önceden öngörülebilir olmamalıdır.
• Kaçınılmazlık (önlenemezlik): Gerekli özen gösterilse dahi sonuç engellenemeyecek nitelikte olmalıdır.
• İlliyet bağını kesme: Olay ile ifanın imkânsızlaşması arasında nedensellik bulunmalıdır.

Umulmayan hâlden farkı

Mücbir sebep genellikle dıştan gelen ve yoğunluğu daha yüksek olaylar için; umulmayan hâl ise borçlunun faaliyet alanına daha yakın, kaçınılmaz ama daha az yoğun olaylar için kullanılır. Her ikisi de kusuru kaldırır.

Sonuçları

Kusursuz ifa imkânsızlığı doğar; borçlu, ifa edemediği için sorumlu tutulmaz ve borç sona erer. Karşılıklı sözleşmelerde karşı edim borcu da düşer; ifa edilen varsa sebepsiz zenginleşme kurallarına göre geri istenir. Aşırı ifa güçlüğü hâlinde uyarlama gündeme gelebilir.

Somut örnek: Bir yük gemisiyle taşınacak malın, savaş ilanı üzerine limanın kapatılması nedeniyle taşınamaması mücbir sebep sayılır ve taşıyıcı gecikmeden sorumlu tutulmaz.