Umulmayan Hal (Beklenmeyen Hal)

Umulmayan hâl (beklenmeyen hâl, kazai olay), borçlunun kusuru olmaksızın gerçekleşen, öngörülemez ve kaçınılamaz olaydır. Kusursuzluğu ortaya koyduğu için, kural olarak borçlunun sorumluluğunu kaldırır.

Mücbir sebeple karşılaştırma

İki kavram da kusuru kaldırır; farkları yoğunluk ve kaynak bakımındandır:

• Umulmayan hâl, çoğunlukla borçlunun faaliyet veya işletme çevresine daha yakın, ancak yine de kaçınılmaz olan olaylardır (örneğin bir makinenin gizli ayıptan aniden arızalanması).
• Mücbir sebep, dıştan gelen ve daha ağır, karşı konulamaz olaylardır (deprem, savaş).

Sorumluluğa etkisi

Kural olarak borçlu, umulmayan hâlden sorumlu değildir. Ancak istisnaları vardır:

• Borçlu temerrüde düşmüşse, beklenmeyen hâlden dahi sorumlu olur; meğer ki bu zararın borç zamanında ifa edilseydi de doğacağını ispatlasın.
• Kanun veya sözleşme, beklenmeyen hâlden sorumluluğu (kusursuz sorumluluk hâllerinde) öngörmüş olabilir.

İspat

Borçlunun kusursuz olduğunu, olayın umulmayan bir hâlden kaynaklandığını ispat etmesi gerekir.

Somut örnek: Kiraya verilen aracın, hiçbir ihmal olmaksızın yolda yıldırım düşmesi sonucu hasar görmesi umulmayan hâldir; kiracı, kendi kusuru bulunmadığı için hasardan sorumlu tutulmaz.