Sözleşme Özgürlüğü

Sözleşme özgürlüğü (akit serbestisi), kişilerin, hukuk düzeninin çizdiği sınırlar içinde, diledikleri kişiyle, diledikleri konuda ve içerikte sözleşme yapıp yapmama serbestisidir. Borçlar hukukunun temel ilkelerinden biridir ve irade özerkliğinin bir görünümüdür.

Kapsamı

• Sözleşme yapma özgürlüğü: Kimseyi sözleşme yapmaya zorlamama.
• Sözleşmenin karşı tarafını seçme özgürlüğü.
• Sözleşmenin içeriğini belirleme özgürlüğü.
• Sözleşmenin tipini belirleme özgürlüğü: Kanunda düzenlenmemiş (isimsiz) sözleşme yapabilme.
• Sözleşmeyi değiştirme ve ortadan kaldırma özgürlüğü.

Sınırları

Sözleşme özgürlüğü sınırsız değildir. Bir sözleşmenin konusu, kanunun emredici hükümlerine, ahlaka (adaba), kamu düzenine, kişilik haklarına aykırı veya imkânsız olamaz. Bu sınırlara aykırı sözleşmeler kesin hükümsüzdür. Ayrıca tüketicinin korunması, kira ve iş hukuku gibi alanlarda zayıf tarafı koruyan emredici düzenlemeler özgürlüğü daraltır.

Şekil serbestisi ve istisnası

Kural olarak sözleşmeler herhangi bir şekle bağlı değildir; taraflar diledikleri biçimde (sözlü, yazılı) sözleşme yapabilir. Ancak kanun bazı sözleşmelerin geçerliliğini belirli bir şekle bağlamış olabilir (örneğin taşınmaz satışında resmi şekil, kefalette yazılı şekil). Bu istisnai hâllerde öngörülen şekle uyulmaması, sözleşmeyi kesin hükümsüz kılar. Böylece sözleşme özgürlüğü, hem içerik hem de şekil bakımından hukuk düzeninin koyduğu sınırlar içinde kullanılır.

Somut örnek: Taraflar, kanunda özel olarak düzenlenmemiş bir "karma" sözleşmeyi serbestçe kurabilir; ancak bir kişinin özgürlüğünü aşırı biçimde sınırlayan veya ahlaka aykırı bir taahhüt içeren sözleşme, sınırların aşılması nedeniyle geçersiz sayılır.