Yokluk

Yokluk, bir hukuki işlemin varlık (kuruluş) için gerekli temel unsurlarından birinin hiç bulunmaması nedeniyle, hukuk aleminde hiç doğmamış sayılmasıdır. Yok hükmündeki işlem, geçersiz bir işlemden de öte, hiç var olmamıştır.

Butlandan (kesin hükümsüzlükten) farkı

• Kesin hükümsüzlükte işlem kurulmuştur, ancak sakatlık nedeniyle geçersizdir.
• Yoklukta ise işlem hiç kurulmamıştır; kurucu unsur eksiktir. Uygulamada her ikisinin de sonuçları büyük ölçüde benzer olsa da (hüküm doğurmama, herkesin ileri sürebilmesi, resen dikkate alınma), teorik ayrım kurucu unsurun varlığına dayanır.

Yokluk halleri

• Sözleşmede tarafların irade beyanlarının hiç bulunmaması (örneğin karşılıklı ve birbirine uygun irade açıklamasının olmaması).
• Evlenmede tarafların aynı cinsten olması ya da evlendirme memurunun önünde irade açıklamasının hiç yapılmamış olması gibi kurucu unsur eksiklikleri.
• Bazı görüşlere göre resmi memurun hiç katılmadığı, şekle mutlak bağlı işlemler.

Sonucu

Yok hükmündeki işlem, hiçbir sonuç doğurmaz; onanamaz, süreyle geçerli hâle gelmez ve menfaati olan herkes bu durumu ileri sürebilir; hâkim de resen gözetir.

Somut örnek: Tarafların hiçbir irade açıklaması olmaksızın "kurulduğu" varsayılan bir sözleşme, kurucu unsuru bulunmadığından yok hükmündedir ve hiçbir hak doğurmaz.