Kefalet Sözleşmesinin Geçerlilik Şartları

Kefalet sözleşmesi, kefilin, borçlunun borcunu ifa etmemesi durumunda bu borçtan kişisel olarak sorumlu olmayı alacaklıya karşı üstlendiği bir teminat sözleşmesidir. Türk Borçlar Kanunu'nun 581 ve devamı maddelerinde düzenlenen kefalet, 6098 sayılı Kanunla birlikte kefili koruyan çok sayıda emredici geçerlilik şartına bağlanmıştır. Bu şartların amacı, çoğu zaman bir yakınlık ilişkisi nedeniyle ve ekonomik karşılık almaksızın kefil olan kişileri düşünmeden ağır yükümlülükler altına girmekten korumaktır.

Kefaletin Geçerlilik Şekli

TBK m. 583 uyarınca kefalet sözleşmesi, yazılı şekilde yapılmadıkça ve kefilin sorumlu olacağı azami miktar ile kefalet tarihi belirtilmedikçe geçerli olmaz. Bu şekil şartı, geçerlilik şartıdır; yani bu unsurları taşımayan kefalet baştan itibaren kesin olarak hükümsüzdür.

El Yazısı Şartları

Kanunun getirdiği en önemli yeniliklerden biri, belirli hususların kefilin bizzat el yazısıyla yazılmasını zorunlu tutmasıdır. TBK m. 583/1 uyarınca kefilin;

• Sorumlu olduğu azami miktarı,
• Kefalet tarihini,
• Müteselsil kefil olması durumunda bu sıfatla veya bu anlama gelen herhangi bir ifadeyle yükümlülük altına girdiğini,

kefalet sözleşmesinde kendi el yazısıyla belirtmesi şarttır. Bu unsurların matbu olarak yazılması veya bilgisayar çıktısı biçiminde bulunması geçerli değildir; kefilin bunları kendi eliyle yazması gerekir.

"Kefalet sözleşmesinin geçerliliği için kefilin sorumlu olduğu azami miktarın, kefalet tarihinin ve müteselsil kefil sıfatının kefilin kendi el yazısı ile yazılmış olması zorunludur. Bu unsurların matbu olarak yer alması sözleşmeyi geçersiz kılar." (Yargıtay 19. HD, E. 2017/2456 K. 2018/4321, T. 20.09.2018)

Temsil Yoluyla Kefalette Özel Kural

TBK m. 583/2 uyarınca kefalet sözleşmesinde sonradan yapılan ve kefilin sorumluluğunu artıran değişiklikler de aynı şekil şartına tabidir. Ayrıca temsilci aracılığıyla kefil olunması hâlinde, el yazısıyla belirtilmesi gereken hususların temsil yetkisinin verilmesine ilişkin belgede yer alması gerekir.

Eşin Rızası

Kefili koruyan en önemli düzenlemelerden biri, evli kefiller bakımından eşin rızasının aranmasıdır. TBK m. 584/1 uyarınca eşlerden biri mahkemece verilmiş bir ayrılık kararı olmadıkça veya yasal olarak ayrı yaşama hakkı doğmadıkça, ancak diğerinin yazılı rızasıyla kefil olabilir. Bu rızanın sözleşmenin kurulmasından önce ya da en geç kurulması anında verilmiş olması şarttır.

Eşin rızasının bulunmaması, kefalet sözleşmesinin geçersizliği sonucunu doğurur. Bu düzenleme, ailenin ekonomik geleceğini tehlikeye atabilecek kefalet taahhütlerine her iki eşin de iradesinin katılmasını sağlamayı amaçlar.

Eşin Rızasına İlişkin İstisnalar

TBK m. 584/3 uyarınca bazı hâllerde eşin rızası aranmaz. Buna göre ticaret siciline kayıtlı ticari işletmenin sahibi veya ticaret şirketinin ortak ya da yöneticisi tarafından işletme veya şirketle ilgili olarak verilecek kefaletler, mesleki faaliyetleri ile ilgili olarak esnaf ve sanatkârlar siciline kayıtlı esnaf veya sanatkârlar tarafından verilecek kefaletler ve benzeri belirli hâllerde eşin rızası gerekmez.

• Somut örnek: Bir limited şirketin müdürü, şirketin bankadan aldığı kredi için şirketle ilgili olarak kefil oluyorsa, eşinin rızası aranmaz. Buna karşılık aynı kişi, komşusunun kişisel borcuna kefil oluyorsa eşinin yazılı rızasını almak zorundadır.

Azami Miktarın Belirtilmesi

Kefilin sorumlu olacağı azami miktarın sözleşmede belirtilmesi geçerlilik şartıdır. Bu miktar, kefilin sorumluluğunun üst sınırını oluşturur. Kefil, belirtilen azami miktarın üzerinde bir borçtan sorumlu tutulamaz. Faiz, takip masrafları gibi feri borçlar bakımından sorumluluk da bu azami miktarla sınırlıdır. Bu düzenleme, kefilin ne kadarlık bir yükümlülük altına girdiğini önceden ve kesin biçimde bilmesini sağlar.

Kefalette Süreler ve Sona Erme

Kefaletin süresi bakımından da kefili koruyucu düzenlemeler bulunmaktadır.

Süreli ve Süresiz Kefalet

Belirli süreli kefalette kefil, kural olarak sürenin sonunda kefaletten kurtulur. TBK m. 598/3 uyarınca gerçek kişi tarafından verilmiş olan her türlü kefalet, buna ilişkin sözleşmenin kurulmasından başlayarak on yılın geçmesiyle kendiliğinden ortadan kalkar. Bu on yıllık süre, kefaletin en uzun süresini oluşturur ve gerçek kişi kefilleri korur.

Kefalet, on yıldan fazla bir süre için verilmiş olsa bile, uzatılmadığı takdirde bu sürenin dolmasıyla sona erer. Ancak kefalet, kefil tarafından önceki kefaletin sona ermesinden en erken bir yıl önce olmak üzere ve yine el yazısı şartlarına uygun olarak verilecek yeni bir kefalet beyanıyla uzatılabilir.

Alacaklının Takip Yükümlülüğü

Süreli kefalette alacaklı, borcun muaccel olmasından itibaren belirli sürelerde borçluyu takip etmek ve rehnin paraya çevrilmesini istemekle yükümlüdür (TBK m. 596). Alacaklı bu yükümlülüğünü ihmal ederse kefil sorumluluktan kurtulabilir.

Kefalet Türleri

Kefalet, kefilin sorumluluğunun niteliğine göre adi kefalet ve müteselsil kefalet olmak üzere ikiye ayrılır. Adi kefalette alacaklı, önce asıl borçluyu takip etmek zorundadır (tartışma def'i). Müteselsil kefalette ise alacaklı, asıl borçluyu takip etmeden doğrudan kefile başvurabilir. Müteselsil kefalet, kefil bakımından daha ağır bir sorumluluk doğurduğundan, bu sıfatın el yazısıyla açıkça belirtilmesi geçerlilik şartıdır.

Sonuç

Kefalet sözleşmesi, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunuyla birlikte kefili koruyan sıkı geçerlilik şartlarına bağlanmıştır. Azami miktarın, kefalet tarihinin ve müteselsil kefil sıfatının el yazısıyla belirtilmesi, evli kefillerde eşin yazılı rızasının alınması ve gerçek kişi kefaletinde on yıllık azami sürenin gözetilmesi, sözleşmenin geçerliliği bakımından belirleyicidir. Bu şartlardan birinin eksikliği, çoğu zaman kefaletin tümden geçersizliği sonucunu doğurduğundan, kefalet sözleşmelerinin titizlikle düzenlenmesi gerekir.