İrtifak Hakkı

İrtifak hakkı, bir taşınmaz veya kişi lehine, bir başka taşınmaz üzerinde kurulan ve o taşınmazın malikine, hakka katlanma (örneğin geçişe izin verme) veya belirli bir davranıştan kaçınma yükümlülüğü getiren sınırlı ayni haktır.

Türleri

1. Taşınmaz lehine irtifak (arzi irtifak): Bir taşınmaz (yararlanan/hakim taşınmaz) lehine, diğer taşınmaz (yükümlü taşınmaz) üzerinde kurulur. Örneğin geçit hakkı, kaynak hakkı, mecra (su, elektrik hattı) hakkı. Taşınmaz el değiştirse de hak devam eder.
2. Kişisel irtifaklar: Belirli bir kişi lehine kurulur:
   • İntifa hakkı: Hak sahibine bir malı kullanma ve semerelerinden (gelirlerinden) tam olarak yararlanma yetkisi verir (TMK m.794). Kural olarak devredilemez ve hak sahibinin ölümüyle sona erer.
   • Oturma (sükna) hakkı: Bir binada oturma yetkisi verir; kişiye sıkı sıkıya bağlıdır.
   • Üst hakkı ve kaynak hakkı gibi diğer irtifaklar.

Kurulması ve sona ermesi

İrtifak hakkı kural olarak tapu siciline tescille kurulur; resmi senet gerekir. Kanundan doğan (zorunlu geçit, zorunlu mecra gibi) irtifaklar da mevcuttur. Hak; sürenin dolması, tescilin terkini, yararlanan taşınmazın yok olması veya hak sahibinin ölümü (kişisel irtifaklarda) gibi hallerde sona erer.

İrtifaklar tapu kütüğünün ilgili sütununda gösterilir ve taşınmazın değerini etkileyebilir.