Nispi Butlan

Nispi butlan (izafi butlan), bir hukuki işlemin, yalnızca kanunun koruduğu belirli bir kişi tarafından ve belirli bir süre içinde ileri sürülerek geçersiz kılınabildiği hükümsüzlük türüdür. İşlem, iptal edilene kadar geçerli olarak sonuç doğurur.

Kesin hükümsüzlükten farkları

• Kesin hükümsüzlük herkes tarafından, süresiz olarak ileri sürülebilir ve hâkimce resen gözetilir.
• Nispi butlan ise yalnızca korunan tarafça, belirli hak düşürücü süre içinde ileri sürülebilir; hâkim resen dikkate alamaz.

Başlıca sebepleri

• İrade sakatlıkları: Yanılma (hata), aldatma (hile), korkutma (ikrah).
• Aşırı yararlanma (gabin): Bir tarafın darda kalma, deneyimsizlik veya düşüncesizliğinden yararlanılarak edimler arasında açık oransızlık yaratılması.

İleri sürülmesi ve sonuçları

Korunan taraf, sebebi öğrendiği veya etkisinin ortadan kalktığı andan itibaren yasal süre (kural olarak bir yıl) içinde iptal beyanında bulunmalıdır. Bu süre içinde işlemi onaylarsa veya susarsa, işlem baştan itibaren geçerli sayılır. İptal edilirse işlem geçmişe etkili biçimde geçersiz olur.

Somut örnek: Korkutma altında borç senedi imzalayan kişi, korkunun etkisi ortadan kalktıktan sonra bir yıl içinde iptal beyanında bulunarak işlemi geçersiz kılabilir; süreyi kaçırırsa işlem geçerli hâle gelir.