İptal Edilebilirlik

İptal edilebilirlik, bir hukuki işlemin baştan geçerli olmakla birlikte, korunan tarafa tanınan bir iptal hakkının kullanılmasıyla geçmişe etkili biçimde geçersiz hâle getirilebilmesidir. İrade sakatlığı (hata, hile, korkutma) ve aşırı yararlanma (gabin) başlıca sebepleridir.

İrade sakatlıkları

• Yanılma (hata): İradeyle beyan arasında esaslı uygunsuzluk. Esaslı yanılan taraf sözleşmeyle bağlı olmaz.
• Aldatma (hile): Karşı tarafın kasıtlı olarak yanıltılması.
• Korkutma (ikrah): Ağır ve yakın bir tehlike korkusuyla iradenin sakatlanması.

İptal beyanı ve süre

İptal hakkı, tek taraflı bir irade açıklamasıyla kullanılır. Yanılma veya aldatmada yanılgının/aldatmanın öğrenildiği, korkutmada ise korkunun ortadan kalktığı andan itibaren bir yıllık hak düşürücü süre içinde kullanılmalıdır. Bu süre içinde iptal edilmezse veya işlem onaylanırsa, işlem baştan itibaren geçerli sayılır.

Sonuçları

İptalle sözleşme geçmişe etkili olarak geçersiz olur; verilenler iade edilir. İradesi sakatlanan taraf, ayrıca uğradığı zararın giderilmesini de talep edebilir.

Somut örnek: Satıcının gizlediği önemli bir ayıp nedeniyle aldatılan alıcı, aldatmayı öğrendiği tarihten itibaren bir yıl içinde iptal beyanında bulunarak sözleşmeyi geçersiz kılabilir ve ödediğini geri isteyebilir.