Delil

Delil (kanıt), çekişmeli bir vakıanın doğru olup olmadığı konusunda hâkimi ikna etmeye yarayan ispat aracıdır. Yargılamada, ispat yükü kendisine düşen taraf iddiasını delillerle ortaya koyar.

Kesin deliller - takdiri deliller ayrımı

• Kesin deliller: Hâkimi bağlayan, varlığı hâlinde aksine karar veremeyeceği delillerdir. Senet, kesin hüküm, ikrar ve yemin kesin delildir.
• Takdiri deliller: Hâkimin serbestçe değerlendirdiği delillerdir. Tanık, bilirkişi, keşif ve uzman görüşü bu gruptadır.

Delillerin özellikleri

• Hukuka uygunluk: Hukuka aykırı olarak elde edilen deliller mahkemece dikkate alınamaz.
• Vakıaya ilişkin ve çekişmeli olma: Yalnızca çekişmeli ve karara etkili vakıalar için delil gösterilir; ikrar edilen veya herkesçe bilinen vakıalar ispatı gerektirmez.
• Zamanında gösterilme: Deliller kural olarak dilekçeler aşamasında gösterilmelidir; sonradan delil gösterme sınırlıdır.

Delil serbestisi ve sınırı

Hukuki işlem dışındaki vakıalar (haksız fiil gibi) her türlü delille ispatlanabilir. Buna karşılık, senetle ispat zorunluluğu bulunan işlemlerde tanık dinletilmesi kural olarak kabul edilmez.

Somut örnek: Alacağını kanıtlamak isteyen davacı, borç senedini (kesin delil) sunar; olayın oluşuna ilişkin ayrıntılar için tanık (takdiri delil) da gösterebilir. Hâkim, tüm delilleri birlikte değerlendirerek karar verir.